K

KAYSERİ’NİN GÖBEĞİNDE YERALTINDA GİZLİ BİR TARİH; 750 YILLIK MEDRESE.!

KAYSERİ’NİN GÖBEĞİNDE YERALTINDA GİZLİ BİR TARİH; 750 YILLIK MEDRESE.!
Kayseri’nin tam da merkezinde, Kazancılar Çarşısı ile Kapalı Çarşı’nın birleştiği bir noktada, ama yerin altında, gökyüzüne hasret, 750 yıllık bir medresedir bu tarihi yapı. Kayseri için oldukça önemli olmasına rağmen ne yazık ki hiç bilinmez.

Kayseri'nin göbeğinde bulunan Pervane Bey Medresesi; bilenler için basit bir ifade ile ya “çıkan tarihi bir eser”dir ismini ve önemini bilmeden; ya da kaba bir tabirle “gömüdür” bu önemli medrese... Kayseri’de eskilerin “Pervâne Yazısı” diye bildiği, şimdilerde ise “Pervâne Mahallesi” olarak geçen bölgeye adını verdiği gibi. Bir döneme de “Pervâne Dönemi” şeklinde damgasını vurmuş olan Müineddin Süleyman Pervâne’nin yaptırdığı medresedir. Pervâne ise onun ne adı ne de lakabıdır.

Pervâne; Selçuklu Devlet yapısında arazi yönetim defterlerini, arazi vergilerine ait kayıtları tutan, istihbarat faaliyetlerini yürüten, en üst idarî makam olan “Divân-ı a’lâ” üyesi de olan kişidir. Görevi gereği sultana çok yakın olması ile aslî görevleri dışında siyasî ve askerî faaliyetleri yürütmekle de görevlidir. Bu konumu en iyi bir şekilde kullanan Müineddin Süleyman ise işte hep bu isimle, yani “Pervâne”, “Pervâne Süleyman” ya da “Pervâne Müineddin Süleyman” şeklinde anılmıştır.                                                  

MÜİNEDDİN SÜLEYMAN PERVANE KİMDİR?

Müineddin Süleyman Pervâne; Uluğ Sultan Alâeddin Keykubad’ın Hunat Hatun’dan oğlu II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in veziri  Mühezzebüddin Ali ed Deylemî’nin oğludur. Aslen Horasanlı’dır. II. Gıyâseddin Keyhüsrev’in 1243 Kösedağ Savaşı ile Moğollar tarafından bozguna uğraması ve bir süre sonra ölmesi ile başlayan; Yerine Moğol tahakkümü altında üç oğlunun başa çıkartıldığı fetret döneminde (Üç Kardeşler Dönemi) Müineddin Süleyman kardeşlerden IV. Rûkneddin Kılıçarslan’ın onbeş yıl süre ile pervâneliğini yapmıştır ki bu dönem de “Pervâne Dönemi” şeklinde geçer.

Moğollar ele geçirdikleri yerlerde halk ile daha kolay temas kurup, daha kolay idare edebilmek için daima kendilerine bağlı yerel yöneticilerden yararlanmıştır. Tıpkı, Müineddin Süleyman gibi… Pervâne Süleyman oldukça buhranlı olan bu devirde zekâsı, dirayeti ve siyasi kabiliyetleri ile nüfuzunu daha da artırır. Moğol Hanı Hülagü’nün de güvenini ziyadesi ile kazanır. Öyle ki; konuşma kabiliyeti ve hitabetinden dolayı Hülagü; “ -Bundan sonra bir mesele için Pervâne’den başkası yanıma gelmesin” demiştir.

PERVANE SÜLEYMAN'IN MOĞOLLAR ve MEVLANA'YA YAKINLIĞI

O dönemde Pervâne; Moğollar ile yakınlığı kadar Mevlâna Celâleddin Rumî’nin de çok yakın dostu olup müstesnâ bir sırdaşıdır. Mevlâna kendisinden “Uluğ Pervâne” şeklinde bahseder. Saadettin Köpek nasıl ki zekası ve hırsları ile devleti ele geçirmek için uğraştı ise Pervâne de sürekli aynı hırslarla devleti ele geçirmek için uğraşmıştır. Bu hırslarının bedelini ise hayatı ile ödemiştir.!

Moğollara karşı Türkmen ayaklanmaları sırasında Türkmenler gibi Pervâne de destek için Türk Memlûk Devleti başındaki Baybars ile gizli gizli mektuplaşır. Türkmenler gibi o da Baybars’ı Anadolu’ya yardım için çağırmaktadır. Ancak tüm bu çağrıları aslında ikili oynamaktan başka bir şey değildir. Devletin istiklâli yerine şahsî istikbâlini düşünmektedir.

Yani; memleketi için ikbâlini feda edeceği yerde ikbâli için memleketi feda etmekten çekinmemektedir.! Bu şekilde ikili oynamaları Moğollar tarafından fark edilmesi ile de derhal idam edilir. (MS.1227)

PERVANE SÜLEYMAN ve SADETTİN KÖPEK'İN ORTAK ÖZELLİKLERİ

Saadettin Köpek ve Pervâne Süleyman benzer hırsları ve amaçları olup devlet kademesinde birçok katliamlar yapsalar da her ikisinin de pek bilinmeyen ortak özellikleri; Halk nezdinde oldukça adil olmaları, halka karşı oldukça müşfik ve şefkatli olmaları, zengin fakir demeden  adilâne kararlar vermeleri, halkın özellikle fakirlerin haklarını en doğru şekilde savunmaları, çok yardım sever olmalarıdır.

Hatta “Pervâne Devri” için; ”Kurt kuzu ile birlikte su içip, dolaşıyordu” denilir. Ancak Mevlâna’nın arzuları doğrultusunda Ahiler’e ve Bektaşîler’e ait tüm tekke, zaviye ve diğer mülklerin müsadere edilip Mevlevîler’e aktarılmasında büyük rol oynadığı da bir gerçektir. Ahiler’e karşı hep Mevlevîler’in yanında olmuştur. Ahiliğin kuruluş merkezi olan Kayseri’de Pervâne Süleyman Ahiler’e karşı adeta bir gövde gösterisi niteliğinde konumuz olan işte bu medreseyi yaptırır.

PERVANE BEY MEDRESESİ AÇILIŞI

Pervâne Bey Medresesi’nin açılışını da sadece bunun için Kayseri’ye gelen Mevlâna’nın oğlu Sultan Veled yapar. Açılışın Mevlâna’nın öldüğü 1273 yılı ile Pervâne’nin idam edildiği 1277 yılı arasında gerçekleştiği muhtemeldir.

Pervâne Bey Medresesi’ne ait akarlar ise 1500 yılı Tahrir Defteri kayıtlarına göre;

•Ürgüp Gökerin Köyü

•Kırşehir Ortaköy Köyü

•Kayseri Boğalı Köyü ( Ambar civarında iken günümüzde yok olmuştur.) Menteşe Mezrası

•Talas’da bağ, bezirhâne

•Göynük Köyü

•Pervâne yazısı

PERVANE BEY MEDRESESİ NEDEN YERALTINDA?

Kuvvetle mutemeldir ki Pervâne Muineddin Süleyman’ın ikili oynayıp ihanet etmesine oldukça sinirlenen Moğollar, Kızgınlıklarını almak için sadece kendisini idam ile yetinmemişler, medresesini de bir daha ayağa kalkamayacak şekilde yıkmışlardır. (Moğol ordusu içinde tam da bu şekilde yıkımlar için özel, mühendislik bilgisi de olan yıkım birliği vardır.) Yıkılan medrese kalıntıları üzerine 1500’lü yılı kayıtlarına göre 38 adet dükkân inşâ edilir. Pervâne Bey Medresi kalıntılarına 1985-1991 yıllarında yapılan Kapalı Çarşı’nın onarım çalışmaları sırasında rastlanır. Ancak, yeniden ihyâ edilecek durumda olmadığı için medrese kalıntılarının üzeri bir beton tabliye örtülerek korumaya alınır.

Günümüzde; Kazancılar Çeşmesi’nden Kapalı Çarşı’ya geçilen dar geçidin hemen sağında bulunan küçük meydanda bir giriş (merdiven) kapısı mevcuttur. Fakat, sürekli kapalıdır.

Kalın sağlıcakla.

……………………………………………………

Kaynakça;

•PERVÂNE MÜİNEDDİN  SÜLEYMAN (Prof. Dr. Nejat Kaymaz)

•MUİNEDDİN SÜLEYMAN PERVÂNE (Prof. Dr. Muharram Kesik)

•KAYSERİ’DE PERVÂNE BEY MEDRESESİ (Mehmet Çayırdağ)

•SELÇUKLULAR ZAMANINDA TÜRKİYE (Prof. Dr. Osman Turan)

•OSMANLILARDAN ÖNCE ANADOLU’DA TÜRKLER (Prof. Claude Cahen)

•PERVÂNE BEY MEDRESESİ OLARAK ADLANDIRILAN YAPININ VE KAYSERİ KAPALI ÇARŞISI’NIN KORUNMASI YÖNÜNDE ALINAN KARARLAR VE DEĞERLENDİRİLMESİ (Doç. Dr. Seda Çalışır Hovardaoğlu)

•PERVÂNE BEY MEDRESESİ VE PERVÂNE DÖNEMİ / ŞEHİR KÜLTÜR SANAT SAYI 19 (Mustafa Cingil)

GÖNDER
×
Birden çok mail adresi varsa mail adreslerini virgül ile ayırınız
Max 200 karakter
Gönder
×
bu kısma açılan video gelece
×
K